12.

Fedchenko yirtqichchasi

Fedchenko Assassin Bug

Reduvius fedtschenkianus Oshanin, 1871

Maqomi. 2: Zaif, tabiatan kamyob, lokal tarqalgan janubiy Turon endemik turi.

Tarqalishi.  Buxoro, Samarqand, Jizzax, Qashqadaryo vil. va Farg`ona vodiysining cho`llarida yashaydi. O`zbekistondan tashqarida: Tojikiston, Turkmaniston.

Yashash joylari. Cho`llarning mustahkamlashgan qum tuproqli  massivlari. Kemiruvchilar va toshbaqalarning uyalarida yashaydi.

Soni. Hamma joyda kam, O`zbekistonda kam topilmalar orqali ma'lum.

Yashash tarzi. Rivojlanish davri ikki yil. Voyaga yetgan hasharotlar aprel-may oylarida oylarida oqshom paytida harakatchan bo`lishadi va mayda bo`g`imoyoqlilar bilan oziqlanadi. Lichinkalari va voyaga yetmaganlari mayda chang yoki qum ichiga burkalib oladilar.

Cheklovchi omillar. Yarimcho`l va tog` etaklaridagi bo`z yerlarning xo`jalik maqsadlarida o`zlashtirilishi, xususan, haydash va yaylovdan chorvachilikda haddan tashqari foydalanish.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan.

Muhofaza choralari. Yashash joylarida muhofazasini tashkillashtirish.

13.

Bogdanov yirtqichchasi

Bogdanov's Assassin Bug

Stenolemus bogdanovi Oshanin, 1896

Maqomi. 2: Zaif, tabiatan kamyob, lokal tarqalgan janubiy Turon-Turkiston endemik turi.

Tarqalishi. Toshkent, Samarqand, Sirdaryo, Farg`ona vil. O`zbekistondan tashqarida: Tojikiston.

Yashash joylari. O`zining birlamchi yashash joylari—O`zbekistonning tekislik va tog`larning qayir to`qayzorlarida uchramay qo`ygan, hozirda qishloq joylarda odam yashamaydigan xo`jalik imoratlarida uchrab turadi.

Soni. Kam topilmalar orqali ma'lum.

Yashash tarzi. Kam o`rganilgan. Yirtqich, mayda bo`g`imoyoqlilar bilan oziqlanadi. Voyaga yetganlari qishlashadi, bahor va yozda harakatchan bo`ladi. Tojikistonda lichinkasi jiyda tanasida topilgan.

Cheklovchi omillar. Xo`jalik faoliyati sabab tog`oldi hududlarida o`tloqli qayir tuqayzorlarining kamayib ketishi.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan.

Muhofaza choralari. Yashash joylari, soni, hayot tarzini mukammal o`rganish, o`tloqli qayirlarni muhofaza qilish lozim.

14.

Glazunov gulbadani

Glasunov's Beauty Ground Beetle

Collisthenes glasunovi (Semenov,1900)

Maqomi.  2: Zaif, tabiatan kamyob, lokal tarqalgan, janubiy Turkiston endemik turi.

Tarqalishi. Nurota t., Samarqand sh. atrofi (Iskandar q.).

Yashash joylari. Tog` etaklari tekisliklari va turli o`t o`simliklar bilan qoplangan tog` (d.s.b. 600-1000 m) yonbag`irlari.

Soni. Kam topilmalar orqali ma'lum.

Yashash tarzi. Kam o`rganilgan. Yilda bir marta nasl beradi. Voyaga yetganlari aprelda harakatchan bo`lishadi. Yirtqich, mayda hasharotlar va ularning lichinkalari bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Pichan tayyorlash, yaylovdan chorvachilikda haddan tashqari foydalanish, yerlarning nurashi, zaharli kimyoviy moddalarni keng qo`llash.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan.

Muhofaza choralari. Nurota qo`riqxonasida muhofaza ostiga olingan; yashash joylari, soni, hayot tarzini mukammal o`rganish lozim.

15.

Sulaymon tilla qo`ng`izi

Solomon's Buprestid

Ancylocheira salomonii Thomson, 1878

Maqomi. 2: Zaif, qisqarib borayotgan, mozaik tarqalgan Eron-Turon turi.

Tarqalishi. Buxoro, Kogon, Samarqand, Turtko`l, Toshkent, Farg`ona sh, atrofi. O`zbekistondan tashqarida: Qozog`iston, Tojikiston, Turkmaniston, Ozarbayjon, Armaniston, Eron, Turkiya, Xitoy (Sinjon).

Yashash joylari. Tekislikdagi daryolar, kanallar bo`yidagi, aholi yashaydigan joylar yaqinidagi terakzorlar.

Soni. Ilgari ko`p uchrar edi, keyingi o`n yilliklar davomida keskin qisqarib, ba'zi joylarda butunlay yo`q bo`lib ketgan.

Yashash tarzi. Kam o`rganilgan. Lichinkalari chiriyotgan eski terakda rivojlanadi. Uchishi va tuxum qo`yishi may-iyun oylarida.

Cheklovchi omillar. Eski teraklarni kesib tashlash.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan.

Muhofaza choralari. Yashash joylari, soni, hayot tarzini mukammalroq o`rganish, yashash joylari muhofazasini tashkil qilish, terakzorlarni saqlash.